Yönergenin dayanağı 2547 Sayılı YÖK Kanununun 11. Maddesi ve Doçentlik Sınav Yönetmeliğinin 7. Maddesidir. Yönerge doçent adaylarının uyması gereken her tür bilimsel araştırma, çalışma, yayın ve etkinliklerde uyulması gereken bilim etiği kurallarını ve Üniversitelerarası Kurul bilimsel araştırma ve yayın etiği komisyonlarının görev, yetki, sorumluluk ve çalışma usullerini düzenlemektedir.

Amaç

Madde 1 – (1) Bu düzenlemenin amacı, bu yönerge kapsamına giren her tür bilimsel araştırma, çalışma, yayın ve etkinliklerde uyulması gereken bilim etiği kurallarını ve Üniversitelerarası Kurul bilimsel araştırma ve yayın etiği komisyonlarının görev, yetki, sorumluluk ve çalışma usullerini belirlemektir.

Kapsam

Madde 2 – (1) Bu yönerge, yürürlükteki mevzuat hükümleri uyarınca doçentlik başvurusunda bulunan adaylar tarafından yapılan her tür bilimsel araştırma ve çalışmalar ile gerçekleştirilen bilimsel etkinlikler, desteklenen ve/veya yürütülen bilimsel araştırma-geliştirme projeleriyle ilgili araştırma ve yayın etiği konularını kapsar.

Dayanak

Madde 3 – (1) Bu yönerge 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 11 inci ve 24 üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

ÜAK Etik Yönergesinin 8. Maddesine göre etik inceleme başlatılması 4 şekilde gerçekleşmektedir.

  1. Doçent Adayı Hakkında Jüri Üyesinin İddiaları
  2. Doçent Adayı Hakkında doçentlik dosyasında bulunan eser hakkında bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık bulunduğunu iddia eden şikâyet/ihbar dilekçesi
  3. Doçentlik unvanını almış kişiler hakkında doçentlik dosyasında bulunan eser hakkında bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık bulunduğunu iddia eden şikâyet/ihbar dilekçeleri,
  4. Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Denkliğinin verilmesi amacıyla Üniversitelerarası Kurul Başkanlığına sunulan başvuru dosyasında bulunan eser hakkında bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık bulunduğunu iddia eden şikâyet/ihbar dilekçeleri

Komisyonların görevleri

Madde 8 – (1) Bilimsel araştırma ve yayın etiği komisyonlarının görevleri şunlardır: a) Etik ihlal iddialarını incelemek; inceleme kapsamında Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı aracılığıyla gerektiğinde bilirkişi/uzman görüşü almak, ilgili kişi ve kurumlarla yazışmalar yapmak, bilgi istemek ve inceleme kapsamında gerekli diğer işlemleri yapmak, b) İnceleme sonucunda alınan kararları Üniversitelerarası Kurul Başkanına bildirmek, c) Devam etmekte olan doçentlik başvurularında doçentlik başvuru dosyasında sunmuş olduğu eserlere ilişkin etik ihlal iddialarını içeren ihbar veya şikâyet başvuruları hakkındaki ön değerlendirmeyi yapmak ve bu değerlendirme sonucunda incelenmesine karar verilen başvuruları karara bağlamak, ç) Doçentlik unvanını almış kişiler hakkında doçentlik dosyasında bulunan eser hakkında bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık bulunduğunu iddia eden şikâyet/ihbar dilekçelerini incelemek ve alınan nihai kararı Üniversitelerarası Kurul Başkanlığına sunmak d) Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Denkliğinin verilmesi amacıyla Üniversitelerarası Kurul Başkanlığına sunulan başvuru dosyasında bulunan eser hakkında bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık bulunduğunu iddia eden şikâyet/ihbar dilekçelerini incelemek ve alınan nihai kararı Üniversitelerarası Kurul Başkanlığına sunmak

ÜAK Etik Yönergesinin 4. Maddesine bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemler intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım, dilimleme, haksız yazarlık ve diğer etik ihlaller olarak sıralanmıştır. Bu eylemlerin her biri somut olayda farklılık arz etmekte olup, Akademik Hukuk ve Danışmanlık Bürosu ile irtibata geçmeniz halinde ayrıntılı bilgi verilmektedir.

Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler

Madde 4- (1) Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemler şunlardır:

a) İntihal: Başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek, 

b) Sahtecilik: Bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmak,

c) Çarpıtma: Araştırma kayıtları veya elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan cihaz veya materyalleri kullanılmış gibi göstermek, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek,

ç) Tekrar yayım: Mükerrer yayınlarını akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak,

d) Dilimleme: Bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun olmayan biçimde parçalara ayırıp birden fazla sayıda yayımlayarak bu yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak,

e) Haksız yazarlık: Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek veya olan kişileri dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini sonraki baskılarda eserden çıkartmak, aktif katkısı olmadığı hâlde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek,

(2) Diğer etik ihlal türleri şunlardır: a) Destek alınarak yürütülen araştırmalar sonucu yapılan yayınlarda destek veren kişi, kurum veya kuruluşlar ile bunların katkılarını belirtmemek, b) Henüz sunulmamış veya savunularak kabul edilmemiş tez veya çalışmaları, sahibinin izni olmadan kaynak olarak kullanmak, c) Yayınlarında hasta haklarına riayet etmemek, ç) İnsanlarla ilgili biyomedikal araştırmalarda veya diğer klinik araştırmalarda ilgili mevzuat hükümlerine aykırı davranmak, d) İncelemek üzere görevlendirildiği bir eserde yer alan bilgileri eser sahibinin açık izni olmaksızın yayımlanmadan önce başkalarıyla paylaşmak, e) Bilimsel araştırma için sağlanan veya ayrılan kaynakları, mekânları, imkânları ve cihazları amaç dışı kullanmak, g) Bilimsel bir çalışma kapsamında yapılan anket ve tutum araştırmalarında katılımcıların açık rızasını almadan ya da araştırma bir kurumda yapılacaksa ayrıca kurumun iznini almadan elde edilen verileri yayımlamak, ğ) Araştırma ve deneylerde; hayvanlara ve ekolojik dengeye zarar vermek, çalışmalara başlamadan önce alınması gereken izinleri yetkili birimlerden yazılı olarak almamak, mevzuatın veya Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin ilgili araştırma ve deneylere dair hükümlerine aykırı çalışmalarda bulunmak, h) Araştırmacılar veya yetkililerce, yapılan bilimsel araştırma ile ilgili olarak muhtemel zararlı uygulamalar konusunda ilgilileri bilgilendirme ve uyarma yükümlülüğüne uymamak, ı) Bilimsel çalışmalarda, diğer kişi ve kurumlardan temin edilen veri ve bilgileri, izin verildiği ölçüde ve şekilde kullanmamak, bu bilgilerin gizliliğine riayet etmemek ve korunmasını sağlamamak, j) Akademik atama ve yükseltmelere ilişkin başvurularda bilimsel araştırma ve yayınlara ilişkin yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunmak. k) Akademik teamüllere aykırı olarak bir doçent adayında etik açıdan beklenmeyen tutum ve davranışlarda bulunmak. l) Başvuru dosyasında mevcut olmayan bir dergiyi mevcut, yahut indekslerde taranmayan bir dergiyi taranıyor gibi göstererek, ya da hakemli olmayan bir dergiyi hakemli olarak belirterek yayın yapmak.

Yönerge ile Doçentlik Sınav Yönetmeliğinin 7. Maddesi kapsamında Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık iddialarını incelemek ve sonuçlandırmak amacıyla Üniversitelerarası Kurul bünyesinde Fen ve Mühendislik Bilimleri, Sağlık ve Spor Bilimleri, Sosyal ve Beşeri Bilimler ile Güzel Sanatlar alanlarından olmak üzere üç adet Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu kurulmuştur. Komisyon Üyeleri ÜAK Başkanı tarafından seçilmekte ve Komisyonlar 7 kişiden oluşmaktadır. Görev süreleri 3 yıldır.

Komisyonların oluşumu

Madde 7 – (1) Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonları, Sosyal ve Beşeri Bilimler ile Güzel Sanatlar, Sağlık ve Spor Bilimleri ile Fen ve Mühendislik Bilimleri alanlarında oluşturulur. Bu komisyonlar yükseköğretim kurumlarının ilgili bilim alanlarında görev yapan profesör unvanına sahip öğretim üyeleri arasından üç yıllık süreyle Üniversitelerarası Kurul Başkanı tarafından seçilen yedişer üyeden oluşur. (2) Komisyon üyesi seçilecekler hakkında etik ihlalinde bulunduklarına dair kesinleşmiş bir adli veya idari karar bulunmamalıdır. (3) Etik kurallarına aykırı eylemi tespit edilen etik komisyonu üyesinin görevi, Üniversitelerarası Kurul Başkanının bu konudaki kararının kendisine tebliği ile sona erer. (4) Görev süresi biten bir üye aynı usulle yeniden seçilebilir. Mazeret bildirmeksizin üst üste üç toplantıya katılmayan veya en az altı ay süreyle izinli olan üyenin, üyeliği kendiliğinden sona erer. Herhangi bir nedenle boşalan üyelik için, aynı usulle yeni üye seçilir. (5) Komisyonların başkan ve yardımcıları ilgili komisyon üyeleri tarafından seçilir. Başkanın görevinin sona ermesiyle birlikte başkan yardımcılığı görevi de sona erer.

ÜAK Etik Yönergesinin 9. Maddesine göre Etik Komisyonların toplantı yeter sayısı 5 karar yeter sayısı 4’tür. Komisyonlar uygulamada işlemleri kendi yürütmekte ancak dosya sayısının fazlalığından dolayı dosyalar alanında uzman bilirkişilere gönderilmektedir. Bu da uygulama da üç asıl iki yedek olarak belirlenmektedir. Bu bilirkişilerin görev yaptığı yerlerin farklı olması ve inceleme geçiren doçent adayı ile bağlantısının bulunmaması esastır.

Komisyonların Toplantı Usul ve Esasları

Madde 9 – (1) Komisyonlar, en az 5 üye ile toplanır ve üye tam sayısının salt çoğunluğu ile karar alır. Toplantıda çekimser oy kullanılamaz. Başkanın katılmadığı toplantılara, başkan yardımcısı başkanlık yapar. (2) Komisyonlar çalışmalarını bizzat yürütür. Gerektiğinde bilirkişiler/uzmanlardan görüş de alınabilir. Ancak aşağıda nitelikleri belirtilen kişiler bahsi geçen komisyonda bilirkişi/uzman olarak görevlendirilemez: a) Hakkında etik ihlal iddiası bulunulan ilgilinin lisansüstü tez danışmanları ve doçentlik jürilerinde görev almış öğretim üyeleri, b) Hakkında etik ihlal iddiası bulunulan ilgilinin kendi üniversitesinde görev yapan öğretim üyeleri, c) Hakkında etik ihlal iddiası bulunulan ilgilinin eşi ve üçüncü dereceye kadar (üçüncü derece dâhil) kan veya sıhrî hısımları, ç) Hakkında etik ihlal iddiası bulunulan kişi ile aralarında husumet bulunan kişiler. (3) Birden fazla bilirkişi/uzmana başvurulması halinde, her bir bilirkişi/uzman tarafından ayrı ayrı rapor tanzim edilir. Bilirkişiler/uzmanlar en geç iki hafta içerisinde rapor tanzim etmek zorundadır. Raporlar hazırlanan örneğe uygun şekilde tanzim edilir. (4) Komisyon üyeleri kendileriyle, kendilerinin daha önce birlikte çalışma yaptıkları kişilerle veya etik ihlal iddiasında bulundukları kişileri ilgilendiren iddiaların görüşüldüğü toplantılara katılamazlar.

ÜAK Etik Yönergesinin 10. Maddesine göre Etik Komisyonun iddialar hakkında ilk olarak somut bilgi ve belgeyle desteklenip desteklenmediği incelemesi yapılarak bu kanaatte ise yazılı savunma istenir. Savunma için verilen süre 15 gündür. Ancak savunma verilen sürenin uygulamada bir geçerliliği bulunmamaktadır. Çünkü Komisyonlar bir buçuk ayda bir toplanmakta ve savunmalar bu toplantılarda incelemektedir. Savunma yetişmediği takdirde Komisyonlar savunmanın beklenmesi kararı almakta, bir sonraki toplantıda da gönderilmemesi halinde son savunma istem yazısı gönderilmektedir. Bu halde de savunmanın dosyaya sunulmaması halinde mevcut bilgi ve belgelere göre incelemesini tamamlamaktadır. Komisyon bazı hallerde sözlü savunma alacağı ifade edilse de bu yola başvurulmamaktadır.

Komisyonlara Başvuru ve Komisyonların Çalışma Esasları

Madde 10 – (1) Üniversitelerarası Kurul Başkanlığına yapılan etik ihlal iddiaları ilgili komisyona en kısa süre içerisinde iletilir. (2) Komisyon öncelikle etik ihlal iddialarının inandırıcı mahiyette bilgi ve belgeye dayalı olup olmadığının tespitini yapar. (3) Etik ihlali iddiası sebebiyle hakkında inceleme başlatılan kişilerden iddialara ilişkin olarak gerekli bilgi ve belgelerle birlikte yazılı savunmaları istenir. İlgili kişiler, savunmalarını on beş gün içinde yapmak zorundadırlar. Bu süre içerisinde savunma yapılmazsa Komisyon, mevcut bilgi ve belgelere göre incelemesini yapar. Gerekli görülen hallerde savunma sözlü olarak da alınabilir. (4) Komisyonların inceleme sürecinde diğer kurum ve kuruluşlarla her türlü yazışmalar Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı aracılığıyla yapılır. (5) Alınacak kararlar, Komisyonlarda tartışmaya açıldıktan sonra oylanır ve Komisyon üyelerince imzalanır. Karara muhalif kalan üye karşı oy gerekçesini yazmak zorundadır. (6) Alınan kararlar Üniversitelerarası Kurul Başkanına bildirilir. Başkan kararların gereğini yerine getirir. (7) Komisyon üyeleriyle bilirkişi/uzmanlar yaptıkları incelemeyle ilgili her türlü bilgi ve belgeyi Üniversitelerarası Kurul Başkanlığının izni olmaksızın açıklayamazlar. (8) Komisyonlar, faaliyetlerinde tamamen bağımsız olup başvuruları etik ilkelere uygunluk açısından inceler ve karara bağlarlar.

ÜAK Etik Yönergesinin 12. Maddesine göre intihal, sahtecilik ve çarpıtma şeklindeki etik ihlallerinde inceleme başlatılması herhangi bir süre sınırlanmasına tabi değildir. Diğer ihlallerde 2 yıl içerisinde inceleme başlatılmaması halinde iddialar incelenememektedir. İntihal, sahtecilik ve çarpıtma haricindeki diğer etik ihlallerinde 10 yıl geçmiş ise inceleme yapılamamaktadır. En önemli husus ise eserin tamamen veya kısmen tekrar yayımlanması ile akademik atama ve yükselmelerde kullanılması halinde yukarıda belirtilen zamanaşımı süreleri yeniden işlemeye başlaması hususudur. 2547 Sayılı YÖK Kanununun 53. Maddesinde de bu husus belirtilmiştir.

Zamanaşımı

Madde 12 – (1) İntihal, sahtecilik ve çarpıtma şeklindeki etik ihlallerinde inceleme başlatılması herhangi bir süre sınırlamasına tabi değildir. Ancak bunların haricindeki etik ihlallerinde eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra etik inceleme yapılamaz. (2) İntihal, sahtecilik ve çarpıtma haricindeki diğer etik ihlallerinde, etik ihlal teşkil eden eylemin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl içinde etik inceleme başlatılmaması halinde etik ihlal iddiası incelenemez. (3) Eserin tamamen veya kısmen tekrar yayımlanması ile akademik atama ve yükselmelerde kullanılması halinde yukarıda belirtilen zamanaşımı süreleri yeniden işlemeye başlar.

İnceleme sonucunda ilgili bilimsel araştırma ve yayın etiği komisyonu tarafından incelenen bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık iddiasının doğru olmadığının tespiti halinde, doçentlik değerlendirme süreci kaldığı yerden devam eder. Etik ihlal değerlendirmesi yapan jüri üyesi üyelikten çıkarılarak yerine yedek üye atanır. Bu durumda en az 5 de 3 başarılı olan adaylara Doçentlik Belgesi düzenlenir, başarısız olan adaylara da başarısız olduğu tebliğ edilir.

Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık iddiası hakkında yapılacak inceleme neticesinde etik ihlalde bulunduğuna karar verilen aday, doçentlik sınavı başvurusunda başarısız sayılır. İnceleme neticesinde etik ihlalde bulunduğuna karar verilen aday hakkında gerekli işlemlerin yapılması için alınan karar Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir. Bildirim üzerine Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından, adayın bağlı olduğu yükseköğretim kurumuna veya bağlı bulunduğu kuruma gerekli disiplin ve diğer idarî işlemlerin başlatılması amacıyla bilgi verilir.

İnceleme sonucunda yapılacak işlemler

Madde 11 – (1) Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık iddiası hakkında yapılacak inceleme neticesinde etik ihlalde bulunduğuna karar verilen aday, doçentlik sınavı başvurusunda başarısız sayılır. Adayın idarî, cezaî ve hukukî sorumluluğuna ilişkin hükümler saklıdır. (2) Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemlerde bulunduğu tespit edilen kişiler hakkında ilgili mevzuat uyarınca gerekli disiplin ve diğer idari, hukuki ve cezai işlemlerin yapılması için durum Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir. (3) Etiğe aykırı eylemlerin gerçekleşmesi halinde bundan zarar gören veya hakları olumsuz etkilenen kişi ve kuruluşların bahsi geçen duruma rıza göstermesi, ilgililer hakkında etik yaptırım uygulanmasını ortadan kaldırmaz.

ÜAK Etik Yönergesinin 6. Maddesinde etik inceleme geçiren ve haklarında etik ihlal kararı alınmış doçent adaylarının yeni başvurularında bu eserleri yayın listelerine eklemeleri ve bu durumu kısa açıklamalar ile belirterek bu yayınları puanlamaları gerekmektedir. Üniversitelerarası Kurul’un 15.10.2004 tarihli toplantısında alınan kararda da bu husus vurgulanmaktadır.

Daha önce alınan etik ihlal kararları

Madde 6 – Doçent adayları özgeçmiş ve eserler listesinde akademik çalışmalar ile ilgili tüm eserlerini belirtmek zorundadırlar. Daha önceki dönemlerde doçentlik sınavına başvurup, haklarında etik ihlalde bulunduklarına karar verilen adayların, bu yayınlarını yayın listesinde kısa açıklama ile belirtmeleri gerekir.

ÜAK Etik Yönergesinin 14. Maddesinde komisyon tarafından hakkında inceleme yapılmış ve karara bağlanmış bir konu hakkında tekrar inceleme yapılamamakta aksi durum mükerrer incelemeye girmektedir. Ayrıca ÜAK Etik Komisyon tarafından yapılan incelemelerin mutlak olduğu, diğer komisyonlar tarafından yapılan inceleme ve soruşturmaların ÜAK Etik Komisyon tarafından yapılacak incelemeye engel teşkil etmediği ifade edilmektedir.

Yeniden inceleme

Madde 14 – (1) Etik ihlali iddiası sebebiyle hakkında inceleme başlatılan doçent adaylarının eserlerine ilişkin olarak, aynı iddialarla olsa bile başka kurum ve kuruluşlarca veya yükseköğretim kurumları etik kurullarınca yapılmış ya da yapılmakta olan inceleme ve soruşturmalar, bu düzenleme kapsamında yapılacak etik ihlali incelemelerine engel oluşturmaz. (2) İlgili komisyon tarafından hakkında inceleme yapılmış ve karara bağlanmış bir konu hakkında aynı iddialarla ve/veya yeni bir kanıt gösterilmedikçe başvuru ve inceleme yapılamaz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir